شیر مادر حلال است یا حرام؟ (بررسی کامل حکم شرعی)

شیر مادر، از منظر فقه اسلامی، ذاتاً پاک و طاهر محسوب می شود و حرام نیست. با این حال، پرسش اصلی اغلب درباره حلیت نوشیدن آن توسط بزرگسالان، به ویژه همسر است که فتاوای مراجع تقلید در این زمینه دارای تفاوت هایی است. این مقاله به بررسی جامع حکم شرعی شیر مادر، تفاوت میان پاک بودن و حلال بودن، و تأثیر آن بر محرمیت رضاعی می پردازد تا ابهامات موجود در این زمینه را شفاف سازد.

شیر مادر، معجزه ای طبیعی و هدیه ای الهی است که خداوند متعال آن را برای تغذیه و رشد نوزادان قرار داده است. از دیرباز، این مایع حیات بخش در فرهنگ ها و ادیان مختلف، به ویژه در اسلام، از جایگاه والایی برخوردار بوده است. با این حال، در کنار این اهمیت معنوی و جسمانی، گاهی پرسش هایی فقهی در ذهن افراد متدین شکل می گیرد که نیازمند پاسخی دقیق و مستند است. آیا این شیر پاک است؟ آیا مصرف آن در شرایط خاص، مثلاً توسط بزرگسالان، حلال شمرده می شود؟ و مهم تر از آن، آیا چنین عملی می تواند به محرمیت رضاعی منجر شود؟

این ابهامات، به ویژه برای والدین جوان و زوجینی که به دنبال رعایت تمامی جوانب شرعی زندگی خود هستند، بسیار حائز اهمیت است. در این مسیر، بررسی نظرات فقها و مراجع عظام تقلید، چراغ راهی است که به ما کمک می کند تا با دیدی روشن تر، به درک درستی از این احکام دست یابیم. این بررسی نه تنها به سوالات فقهی پاسخ می دهد، بلکه نقش مهمی در تبیین جایگاه ارزشمند شیر مادر در چهارچوب شریعت اسلام ایفا می کند.

جایگاه رفیع شیر مادر در تعالیم اسلامی و اهمیت احکام آن

شیر مادر، فراتر از یک ماده غذایی صرف، در اسلام جایگاهی معنوی و تربیتی دارد. قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع)، تأکید فراوانی بر شیردهی و اهمیت آن برای نوزادان داشته اند. این تأکید نه تنها به دلیل فواید بی شمار جسمی و روانی شیر مادر برای کودک است، بلکه به پیوند عمیق مادر و فرزندی که در این دوران شکل می گیرد نیز اشاره دارد.

در آیات قرآن، مانند آیه ۲۳۳ سوره بقره، به طور صریح به وظیفه مادران برای شیردهی به فرزندانشان تا دو سال کامل اشاره شده است: وَ الْوالِداتُ يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ لِمَنْ أَرادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضاعَةَ… (و مادران، فرزندان خود را دو سال تمام شير می دهند. اين براى كسى است كه بخواهد دوران شيرخوارگى را كامل كند.) این آیه، مشروعیت و مطلوبیت شیردهی را از منظر شریعت تثبیت می کند.

اهمیت احکام شرعی مربوط به شیر مادر، از آن جهت برجسته می شود که این ماده، نه تنها در تغذیه، بلکه در تشکیل پیوندهای خویشاوندی و محرمیت (محرمیت رضاعی) نیز نقش ایفا می کند. این ویژگی منحصربه فرد، ضرورت دقت و شناخت دقیق احکام مربوط به آن را دوچندان می سازد. در واقع، درک صحیح این احکام، به خانواده ها کمک می کند تا با آرامش خاطر و اطمینان شرعی، به تربیت و پرورش فرزندان خود بپردازند و از هرگونه شبهه یا نگرانی دوری گزینند.

آیا شیر مادر پاک است؟ تبیین طهارت از منظر فقه

یکی از نخستین پرسش ها در مورد شیر مادر، مسئله طهارت یا پاک بودن آن است. در فقه اسلامی، هر ماده ای ابتدا از نظر پاکی یا نجاست ذاتی بررسی می شود تا مبنایی برای احکام بعدی آن فراهم آید. این تمایز بین پاکی و حلیت، نکته ای کلیدی است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

دیدگاه فقها درباره پاک بودن ذاتی شیر مادر

تمامی فقها و مراجع تقلید شیعه و اغلب مذاهب اهل سنت، بر این امر اتفاق نظر دارند که شیر مادر، ذاتاً پاک و طاهر است. این حکم بر پایه اصول کلی طهارت در اسلام بنا شده است که هر آنچه از انسان خارج شود، مگر خون، ادرار، مدفوع، منی و مردار، پاک تلقی می شود. شیر مادر نیز به عنوان مایعی که برای تغذیه و رشد انسان خلق شده است، از این قاعده مستثنی نیست و به طور مطلق پاک شمرده می شود.

این دیدگاه، پاسخ صریحی به این سوال است که آیا شیر مادر نجس است؟ پاسخ قاطعانه این است که خیر، شیر مادر به خودی خود و از نظر ذاتی نجس نیست. این پاکی ذاتی، حتی اگر مادر در شرایط خاصی مانند جنابت باشد یا به بیماری خاصی مبتلا باشد، همچنان برقرار است و شیر او نجس نمی شود. دلیل این حکم، منشأ انسانی و نقش حیاتی شیر در تغذیه نوزاد است که خداوند آن را پاک قرار داده است.

عواملی که بر طهارت شیر تأثیر نمی گذارند

در خصوص پاک بودن شیر مادر، برخی شرایط خاص مطرح می شود که ممکن است ابهاماتی را برای افراد ایجاد کند. اما فقها تأکید دارند که این عوامل هیچ تأثیری بر طهارت شیر ندارند:

• حالت جنابت مادر: اگر مادر در حال جنابت باشد و به نوزاد شیر دهد، شیر او نجس نمی شود. جنابت حالتی است که مربوط به خود شخص است و بر پاکی اشیایی که از او خارج می شود (مانند شیر) تأثیری ندارد، مگر نجاسات ذاتی.
• بیماری های مادر: حتی اگر مادر به بیماری هایی مبتلا باشد، شیر او ذاتاً نجس نمی شود. البته ممکن است مصرف شیر در برخی شرایط بیماری برای نوزاد مضر باشد که این یک مسئله پزشکی و بهداشتی است و ربطی به حکم طهارت شرعی ندارد. در چنین مواردی، مشورت با پزشک ضروری است، اما حکم پاکی شرعی شیر تغییر نمی کند.

چه زمانی شیر مادر نجس می شود؟

با وجود پاکی ذاتی شیر مادر، مانند هر مایع پاک دیگری، ممکن است در شرایطی خاص و به دلیل اختلاط با نجاسات خارجی، نجس شود. این موارد شامل:

• اختلاط با خون: اگر شیر با خون مخلوط شود.
• اختلاط با مدفوع یا ادرار: اگر به هر دلیلی مدفوع یا ادرار با شیر ترکیب شود.
• اختلاط با سایر نجاسات: هرگونه ماده نجسی که از بیرون وارد شیر شود و با آن مخلوط گردد، باعث نجس شدن شیر می شود.

در چنین مواردی، حکم شرعی این است که شیر نجس شده قابل استفاده نیست. اما باید توجه داشت که این نجس شدن به دلیل آلودگی خارجی است، نه به دلیل نجاست ذاتی شیر.

حلیت شیر مادر برای نوزاد: اصلی خدادادی

پس از اطمینان از پاکی ذاتی شیر مادر، به مسئله حلال یا حرام بودن آن می رسیم. این دو مفهوم در فقه اسلامی با یکدیگر متفاوت هستند. یک چیز می تواند پاک باشد اما مصرف آن حرام باشد (مانند خون حیوان حلال گوشت که پاک است اما نوشیدن آن حرام است) و یا می تواند نجس باشد (مانند ادرار) و مصرف آن نیز حرام باشد.

در مورد شیر مادر، نه تنها پاک است، بلکه نوشیدن آن برای نوزادان، حلال و حتی مستحب مؤکد شمرده می شود. اسلام به شیردهی مادر به فرزندش اهمیت فراوانی می دهد و آن را یکی از حقوق طبیعی کودک و وظایف مادر می داند.

قرآن کریم در آیه ۲۳۳ سوره بقره، به طور واضح به مدت زمان شیردهی اشاره کرده و آن را تا دو سال کامل بیان می دارد. این مدت زمان، به عنوان یک دوره مشروع و مستحب برای شیردهی نوزادان شناخته می شود که در آن، کودک از تمامی فواید جسمی و روانی این هدیه الهی بهره مند می گردد. روایات بسیاری نیز از ائمه معصومین (ع) نقل شده که بر استحباب و پاداش عظیم شیردهی مادر تأکید دارند.

از این رو، در فقه اسلامی هیچ تردیدی در حلال بودن و حتی فضیلت شیر مادر برای تغذیه نوزاد وجود ندارد. مسئله اصلی که گاهی ابهاماتی را ایجاد می کند، مربوط به نوشیدن شیر مادر توسط بزرگسالان است که احکام خاص خود را دارد.

بررسی حکم شرعی نوشیدن شیر مادر توسط بزرگسالان (غیر نوزاد)

این بخش، نقطه اصلی بحث و محل بروز سوالات و ابهامات فراوان است. آیا فرد بزرگسالی می تواند شیر مادر را بنوشد؟ این پرسش به ویژه در مورد زوجین، یعنی نوشیدن شیر همسر توسط مرد، مطرح می شود. پاسخ این سوال نیازمند بررسی دقیق فتاوای مراجع تقلید است که در این زمینه نظرات متفاوتی ابراز کرده اند. باید توجه داشت که این تفاوت ها، نه از باب تناقض، بلکه از باب اختلاف برداشت فقها از ادله شرعی و احتیاط در مسائل فقهی نشأت می گیرد.

حکم نوشیدن شیر همسر توسط مرد

مسئله نوشیدن شیر همسر توسط مرد، از جمله مواردی است که فتاوای گوناگونی درباره آن صادر شده است. در ادامه، به ذکر نظرات برخی از مراجع عظام تقلید می پردازیم:

• آیت الله خامنه ای: ایشان در پاسخ به این پرسش می فرمایند که اشکالی ندارد.
• آیت الله سیستانی: دفتر ایشان اعلام کرده اند که بنا بر احتیاط واجب، جایز نیست.
• آیت الله مکارم شیرازی: معظم له معتقدند که این کار شرعاً اشکالی ندارد، حتی اگر از روی شهوت باشد.
• آیت الله صافی گلپایگانی: ایشان نیز حکم به اشکالی ندارد می دهند.
• آیت الله بهجت: از فتاوای ایشان چنین برمی آید که مرد نمی تواند شیر همسر شرعی خود را بخورد و ایشان شیر مادر را برای غیر کودک شیرخوار حرام می دانستند.
• آیت الله نوری همدانی: نظر ایشان این است که استفاده از شیر همسر برای زوج جهت معالجه اشکالی ندارد و در غیر معالجه نیز جایز است، اما احتیاط آن است که چنین کاری انجام ندهد.
• آیت الله هادوی تهرانی: ایشان بیان می دارند که شیر انسان در زمره محرمات نیست و محدودیت دو ساله برای شیردهی به فرزندان از باب رعایت حقوق مادر و فرزند است، نه حرمت شیر پس از دو سالگی. بنابراین، اشکالی وجود ندارد.
• آیت الله فاضل لنکرانی: ایشان فرموده اند که فی نفسه حرام نیست.
• آیت الله تبریزی: طبق نظر ایشان، در صورتی که به تغذیه طفل شیرخوار مضر نباشد و باعث کمبود شیر برای وی نشود، مانعی ندارد.
• آیت الله خوئی: ایشان نیز فرموده اند که فی نفسه اشکالی ندارد.
• آیت الله اراکی: در مورد ایشان نیز نقل شده است که دلیلی بر منع نداریم.

جمع بندی کلی و توصیه: همانطور که مشاهده می شود، اکثر مراجع تقلید، نوشیدن شیر همسر توسط مرد را فی نفسه جایز می دانند، هرچند برخی با قید احتیاط یا در شرایط خاص (مانند عدم شهوت یا مقاصد درمانی) یا به طور کلی جایز نمی دانند. این اختلاف نظر، ریشه در استنباط های فقهی و دلایل شرعی دارد. برای مقلدین، توصیه همیشگی و قطعی این است که در این زمینه، باید به مرجع تقلید خود مراجعه کرده و از فتوای ایشان پیروی کنند.

حکم نوشیدن شیر توسط خود مادر (زن)

پرسش دیگری که گاهی مطرح می شود این است که آیا خود زن (مادر) می تواند شیر خود را بنوشد؟ در این خصوص نیز فقها نظرات مشابهی دارند:

• اکثر مراجع تقلید، نوشیدن شیر توسط خود مادر را جایز می دانند و اشکالی ندارد.
• برخی ممکن است این حلیت را مشروط به عدم ضرر به نوزاد شیرخوار، در صورت کمبود شیر یا عدم نیاز او، بدانند. اما اصل بر حلال بودن است.

حکم نوشیدن شیر زن نامحرم (توسط مرد یا زن دیگر)

این مسئله کمی متفاوت است. نوشیدن شیر زن نامحرم، چه توسط مرد و چه توسط زن دیگر، در شرایط عادی و بدون ضرورت، غالباً با احتیاط یا حرام شمرده می شود. با این حال، در برخی شرایط خاص، ممکن است استثنائاتی وجود داشته باشد:

• برای مقاصد درمانی یا ضرورت: اگر نوشیدن شیر زن نامحرم برای معالجه بیماری خاصی ضروری باشد و راه دیگری نباشد، برخی فقها آن را جایز می دانند. (مانند فتوای آیت الله نوری همدانی که خوردن شیر دوشیده شده زن نامحرم به منظور معالجه را اشکالی نمی داند.)
• تفاوت شیر دوشیده شده با شیردهی مستقیم: اغلب فقها بین شیر دوشیده شده و شیردهی مستقیم تفاوت قائل می شوند. در شیردهی مستقیم از پستان نامحرم، بحث لمس بدن و نگاه نامحرم مطرح است که خود حرام است. اما اگر شیر دوشیده شده باشد، این مسئله مطرح نیست.

در هر صورت، در این مورد نیز احتیاط لازم است و بهتر است حتی الامکان از این کار پرهیز شود، مگر در موارد ضروری و با اجازه و فتوای مرجع تقلید.

استفاده از شیر مادر برای مقاصد غیرتغذیه ای (درمانی، آرایشی، و غیره)

با پیشرفت علم، گاهی از شیر مادر برای مقاصد غیرتغذیه ای مانند درمان برخی بیماری های پوستی، عفونت های چشمی، یا حتی در محصولات آرایشی استفاده می شود. از منظر فقهی، با توجه به پاکی ذاتی شیر مادر، استفاده از آن برای این مقاصد، در صورتی که مستلزم انجام گناهی دیگر (مانند نگاه یا لمس نامحرم در حالت شیردهی مستقیم) نباشد و ضرر قابل توجهی به نوزاد شیرخوار وارد نکند، اشکالی ندارد.

مانند سایر مایعات پاک، استفاده از شیر مادر برای مصارف درمانی خارجی (مثل مالیدن به پوست یا چشم) یا حتی در صنعت (البته با رعایت ضوابط شرعی و بهداشتی) حلال شمرده می شود. این کاربردها به اصل پاکی شیر بازمی گردد و تا زمانی که منع خاص شرعی یا ضرر قطعی وجود نداشته باشد، جایز است.

شیر مادر نه تنها پاک و حلال است، بلکه در اسلام برای تغذیه نوزادان بسیار توصیه شده است. اما در مورد مصرف آن توسط بزرگسالان، به ویژه همسر، مراجع تقلید نظرات متفاوتی دارند و در این زمینه باید به فتوای مرجع تقلید خود عمل کرد.

تأثیر نوشیدن شیر مادر بر محرمیت: قوانین رضاعی

یکی از مهم ترین ابعاد فقهی شیر مادر، مسئله محرمیت رضاعی است. این موضوع به این معناست که شیر دادن یک زن به نوزادی که فرزند نسبی او نیست، می تواند باعث ایجاد رابطه خویشاوندی و محرمیت بین آن کودک و برخی افراد از خانواده زن شیرده شود. این محرمیت، مانند محرمیت نسبی (خونی)، دائم و غیرقابل برگشت است و احکام خاص خود را دارد.

تبیین مفهوم محرمیت رضاعی

محرمیت رضاعی (یا شیرخوارگی) به محرمیتی اطلاق می شود که از طریق شیر خوردن کودک از زنی غیر از مادر نسبی خود، ایجاد می گردد. در فقه اسلام، شیر دادن به کودک تحت شرایط خاصی، باعث می شود که زن شیرده «مادر رضاعی» کودک، شوهر او «پدر رضاعی»، فرزندان زن شیرده «برادر و خواهر رضاعی» کودک و سایر بستگان زن شیرده و شوهر او نیز به نوعی با کودک محرم شوند. این محرمیت، احکام زناشویی را نیز تحت تأثیر قرار می دهد، به طوری که ازدواج با محارم رضاعی حرام است.

این نوع محرمیت، اهمیت بسیار بالایی دارد و به همین دلیل، اسلام شرایط بسیار دقیق و سخت گیرانه ای برای تحقق آن وضع کرده است. هدف از این شرایط، حفظ نسل، جلوگیری از اختلاط انساب و نیز تضمین حریم خانواده است.

شرایط هشت گانه اساسی برای تحقق محرمیت رضاعی

برای اینکه محرمیت رضاعی به وجود آید، ۸ شرط اساسی باید به طور کامل و دقیق رعایت شود. اگر حتی یکی از این شرایط محقق نشود، محرمیت رضاعی ایجاد نخواهد شد. این شرایط عبارتند از:

1. کودک باید زیر دو سال قمری باشد: این یکی از مهم ترین و اساسی ترین شروط است. شیر خوردن کودک بعد از اتمام دو سالگی قمری، هرگز باعث ایجاد محرمیت رضاعی نمی شود. بنابراین، اگر فردی بزرگسال شیر بخورد، این شرط محقق نمی شود.
2. شیر از زن زنده باشد: محرمیت رضاعی تنها با شیر زن زنده ایجاد می شود. اگر کودک از پستان زن مرده شیر بخورد، محرمیت حاصل نمی شود.
3. شیر مستقیماً از پستان مکیده شود (نظر مشهور): طبق نظر مشهور فقها، کودک باید شیر را مستقیماً از پستان زن بمکد. اگر شیر دوشیده شده و سپس به کودک خورانده شود، محرمیت ایجاد نمی گردد. البته برخی فقها در این مورد احتیاط واجب یا مستحب دارند.
4. شیر خالص باشد و با ماده دیگری مخلوط نشده باشد: شیری که باعث محرمیت می شود باید کاملاً خالص باشد و با هیچ ماده غذایی دیگر (مانند آب، شکر، یا دارو) مخلوط نشده باشد.
5. شیر از یک شوهر باشد: این شرط به این معناست که تمام شیری که کودک می خورد و باعث محرمیت می شود، باید از یک زن و از یک شوهر (یعنی نطفه شیر از یک مرد باشد) تولید شده باشد. اگر زنی از دو شوهر، شیر داشته باشد و کودک از هر دو شیر بخورد، محرمیت رضاعی ایجاد نمی شود (مگر در شرایط خاص و با نظر مرجع تقلید).
6. شیر به مقدار کافی خورده شود: این مقدار از نظر فقها متفاوت است. برخی می گویند:
   • یک شبانه روز کامل به طور متوالی یا غیرمتوالی (به طوری که در این مدت غذای دیگری نخورد).
   • یا پانزده مرتبه شیر خوردن کامل و سیرکننده (به طوری که کودک بین دو شیر خوردن، غذای دیگر نخورد و با شیر سیر شود).
   • یا آن مقدار شیری که باعث محکم شدن استخوان های کودک و روئیدن گوشت او گردد.
7. کودک شیر را استفراغ نکند یا به گونه ای نباشد که جذب بدنش نشود: برای ایجاد محرمیت، شیر باید وارد دستگاه گوارش کودک شده و جذب بدن او گردد. اگر کودک بلافاصله پس از شیر خوردن، آن را استفراغ کند یا به دلیل بیماری خاصی جذب بدن نشود، آن شیر تأثیری در محرمیت ندارد.
8. شیری که کودک می خورد از راه حلال به دست آمده باشد: به عنوان مثال، اگر شیر از زنی باشد که از راه زنا باردار شده، آن شیر باعث محرمیت نمی شود. (در این مورد نیز برخی فقها احتیاط دارند.)

محرمیت رضاعی، رابطه ای جدی و پایدار است که تنها با رعایت دقیق هشت شرط مشخص فقهی ایجاد می شود و هرگونه سهل انگاری در شناخت این شرایط می تواند تبعات شرعی داشته باشد.

چرا نوشیدن شیر همسر توسط مرد، محرمیت رضاعی ایجاد نمی کند؟

با توجه به شرایط هشت گانه فوق، پاسخ به این سوال بسیار روشن است. دلیل اصلی که نوشیدن شیر همسر توسط مرد باعث ایجاد محرمیت رضاعی نمی شود، عدم احراز شرط اول و مهم ترین شرط، یعنی سن کودک است. برای ایجاد محرمیت رضاعی، شیرخوار باید حتماً زیر دو سال قمری باشد. بدیهی است که یک مرد بزرگسال، این شرط سنی را ندارد و بنابراین، حتی اگر شیر همسرش را بنوشد، هیچ گونه محرمیتی بین او و همسرش (از باب رضاع) یا سایر بستگان رضاعی ایجاد نخواهد شد.

علاوه بر این، در مورد سایر شرایط نیز اغلب موارد، هنگام نوشیدن شیر توسط بزرگسالان، بسیاری از شرایط دیگر نیز محقق نمی شوند (مانند مقدار کافی شیر خوردن به گونه ای که گوشت بروید و استخوان محکم شود، یا اینکه شیر از پستان مکیده شود در صورتی که دوشیده شده باشد و غیره). بنابراین، از این بابت نیز جای نگرانی نیست.

جمع بندی و توصیه های نهایی

در این بررسی جامع، به ابعاد مختلف حکم شرعی شیر مادر پرداختیم و سعی شد تا ابهامات موجود در این زمینه، به ویژه برای مخاطبان فارسی زبان، شفاف سازی شود. خلاصه و نتایج مهم این مقاله را می توان در نکات زیر جمع بندی کرد:

1. پاکی ذاتی شیر مادر: شیر مادر، ذاتاً پاک و طاهر است و نجس نیست، مگر اینکه با نجاسات خارجی مخلوط شود. این حکم، مورد اتفاق نظر تمامی فقها است.
2. حلیت شیر مادر برای نوزاد: نوشیدن شیر مادر برای نوزادان، نه تنها حلال، بلکه بسیار مستحب و مورد تأکید قرآن و سنت است و تا دو سالگی کامل بهترین تغذیه برای کودک محسوب می شود.
3. حکم نوشیدن شیر مادر توسط بزرگسالان: این بخش، محل اختلاف فتوای مراجع تقلید است. در مورد نوشیدن شیر همسر توسط مرد، اکثر مراجع آن را جایز می دانند، هرچند برخی با احتیاط واجب یا مستحب منع کرده اند و برخی دیگر فقط در شرایط خاص (مثل معالجه) اجازه داده اند. برای نوشیدن شیر توسط خود مادر، غالباً جایز است و برای نوشیدن شیر زن نامحرم، در موارد ضرورت و معالجه با شرایط خاص، جایز شمرده می شود.
4. عدم ایجاد محرمیت رضاعی با نوشیدن شیر همسر توسط مرد: مهم ترین نکته این است که نوشیدن شیر همسر توسط مرد، به هیچ وجه باعث ایجاد محرمیت رضاعی نمی شود. این به دلیل عدم احراز شروط لازم برای محرمیت رضاعی، به ویژه شرط سن کودک (زیر دو سال قمری) است.
5. شرایط محرمیت رضاعی: محرمیت رضاعی تنها با رعایت دقیق هشت شرط اساسی محقق می شود که مهم ترین آن، شیر خوردن کودک زیر دو سال است.

در پایان، بار دیگر تأکید می شود که در تمامی مسائل فقهی، به ویژه مواردی که اختلاف نظر وجود دارد، پیروی از فتوای مرجع تقلید خود، وظیفه شرعی و اطمینان بخش ترین راه است. این مقاله با هدف ارائه اطلاعات جامع و تبیین ابعاد مختلف این موضوع نگاشته شده است تا خوانندگان عزیز بتوانند با ذهنی آگاه و دیدگاهی روشن، به احکام شرعی مربوط به شیر مادر عمل کنند.

امیدواریم که این بررسی، به تمامی سوالات و کنجکاوی های شرعی شما در این زمینه پاسخ داده باشد و راهگشای مسیر بندگی و تقوای الهی باشد.